“Muktezâ-yı Hayât, Ken’an Rifâî Hazretlerinin, Galatasaray Sultânîsi’nden mezun olduktan sonra 19 yaşında bir muallim/öğretmen olarak başladığı meslek hayâtında kaleme aldığı ilk kitaptır. Genel olarak halka ve özellikle de talebelerinin fen/tabîiyat derslerine yararlı olmak maksadıyla hazırladığı anlaşılmaktadır. Küçük boy (18.12 cm) 76 sayfalık kitap olup 1308/1892 (1893) yılında İstanbul’da yayımlanmıştır.

Kitabın ‘Mukaddime’sinde ‘vatan çocuklarına bir hediye olmak üzere tertip ettiği’ni, Muktezâ-yı Hayât’ın parçalarından birçoğunu Fransızca kitaplardan ve başlıcasını La Science Illustrée/Resimli Bilim adlı kitaptan tercüme ve alıntı yapıp herkesin anlayabileceği bir derecede açık yazdığını söylemektedir.

Esas metni yazıya aktarmada ve sâdeleştirmede kusurlarımız varsa hoş görülmesini, bize bildirilmesi hâlinde düzeltmeye memnuniyetle hazır olduğumuzu özellikle ifade etmek isteriz.”

Prof. Dr. Mustafa Tahralı

“Rehber-i Sâlikîn / Sâliklerin Rehberi, Ken’an Rifâî Hazretlerinin, annesi Hatice Cenan Hanım tarafından 1908 yılında Fâtih semtinde, Hırka-i Şerif Câmiine ulaşan Altay Sokağı’nda yaptırılan ‘Ümmü Ken’an Dergâh-ı Şerîfi’nde ‘seccâde-nişîn’ olarak vazîfe yaptığı sırada yayımladığı ilk eseridir.

Adından da anlaşıldığı üzere eser, Rifâî tarîkatine intisap eden ve edeceklerin ‘Dervişliğe Kabul Usûlü’nü, mürşitlerinin ‘izin ve emir’leriyle ‘sâlik’lerin yerine getirecekleri ‘zikir’, ‘halvet’ ve ‘riyâzet’ vb. hususları, kazanmaları gereken ahlâkî vasıfları, yine ‘mürşidin izni ve emriyle’ okuyacakları ‘hizb’, ‘vird’ ve ‘salât’ları ve dînî-tasavvufî bâzı öğütleri ihtivâ etmektedir.

Kitap hem yazıldığı dil hem de sâdeleştirilmiş şekliyle, duâlar ve Arapça metinlerin tercümeleri ile birlikte hazırlanmıştır. Kitabın sol sayfalarına kitabın esas metni konmuş, sağ sayfalarda ise sâdeleştirilmiş şekli ve tercümeleri verilmiştir.

Bundan 110 sene kadar önce yazılan bu kitabın günümüz okuyucusuna ve özellikle tasavvuf ve tarîkat kültürüne ilgi duyanlara yararlı bilgiler vereceğini düşünüyoruz. Ken’an Rifâî hazretlerinin daha önce yayımladığımız (2015) Seyyid Ahmed er-Rifâî adlı kitapla birlikte okunması bâzı soruların cevaplanması bakımından faydalı olacaktır.”

Prof. Dr. Mustafa Tahralı

“Ken’an Rifâî Hazretleri yazmış olduğu Mukaddime-i Risâle’de, ‘Medîne-i Münevvere’de (Allah onu kıyâmet gününe kadar şereflendirsin!) 340 kadar Hazret-i Peygamber’in hadislerinden çıkarabildiğim yüce mânâlar ile Kasîde-i Bür’e’nin manzum olarak şerefli mânâlarını ihtivâ etmektedir.’ diyerek eserini takdim etmektedir.

Bu ifadeden, eserin hadîs-i şerif tercümelerinden meydana gelen birinci bölümünü ve Peygamber Efendimiz’e övgü olan ikinci bölümünü, Ken’an Rifâî Hazretlerinin, Medîne-i Münevvere’deki ikāmet ve ziyâretlerinden bir nişâne ve hâtıra, din ve tarîkat kardeşlerine bir ‘Tuhfe’ yâni ‘Armağan’ olarak hazırlamış olduğu anlaşılmaktadır.”

“Yücelerden yüce Tanrı’nın büyüklüğünün ve saltanatındaki ululuğunun gerektirdiği hamd ü senâ ve Hz. Peygamber (s.a.v.) Efendimiz hazretlerine sonsuz duâlar ve doğru yolu gösteren sahâbelerine sayısız hoşnutluk sunup ulaştırdıktan sonra şunu arz ederim ki: Nefisleri ve ufukları (dış âlemi) hükmünün altına alan, şerîflik ve Hz. Hüseyin’den gelen seyyidlik ile esâsen yüksek olan yüce üstünlükleri, Cenâb-ı Hak’tan birbiri ardınca gelen feyizleri ile dâima kısmetli olmakla, hiçbir an yükselmekte sâhipsiz kalmayan, dünyâdaki kutupların öncüsü, pîrlerin ilim ve fazîletçe en büyüklerinin bereket tâcı Ebu’l-Alemeyn Seyyid Ahmed er-Rifâî’nin yüceltilmiş ismine bağlanarak dînimin ve tarîkatimin yol kardeşlerine, yalnız özel bir hizmette bulunmak düşüncesi ve katışıksız niyetiyle bastırmayı başardığım bu kitabı, Kılâdetü’l-Cevâhir ve Kitâbu Seyr ve’l-Mesâî fî Ahzâbi ve Evrâdi’s-Seyyidi’l-Gavsi’l-Kebîr er-Rifâî ve Nizâmü’l-Hass fî Ehli’l-İhtisâs ve el-BurhânülMüeyyed adlı kitaplardan bir kısmını çeviri, bir kısmını alıntı yoluyla toplayıp düzenledim.

Bu kitapta kendime âit bir şey varsa, o da güçsüzlüğüme dayanarak tercüme ve ifâde ve alıntıda olan yanılmalarımdır. Niyetimin gönülden gelen temizliğine güvenerek, güç ve doğruluk sâhiplerinden bu kusurumun bağışlayıcı ve affedici bakışla görülmesini ricâ ederim.”

Ken’ân er-Rifâî

Manzûmelerin büyük çoğunluğu aruzla yazılmıştır. Yukarıda adı geçen iki eserindeki ilâhîlerle birlikte diğer şiirlerini ihtivâ etmektir. Sünbül Efendi ve Merkez Muslihiddin Efendi için yazdığı iki manzûme Hattat Aziz Efendi tarafından büyük birer levha hâlinde yazılmış ve bu zatların sandukalarının baş ucuna konulmuştur. İki kısımdan meydana gelen eserin birinci kısmında nâzımın daha önce yayımlanan eserlerindeki bütün manzûmeleri bizzat kendisi tarafından gözden geçirilmek sûretiyle bir araya getirilerek İlâhiyât-ı Ken’ân adıyla bastırılmıştır. Küçük boy 101 sayfadır.

Kitabın ikinci kısmında ise bizzat kendisinin, bestekâr İzzeddin Hümâyî ve Muallim Kâzım Bey’lerin bestelediği yetmiş beş kadar ilâhînin notası verilmiştir. Bu eserin birinci kısmı İlâhiyât-ı Ken’ân: İlâhî ve Manzûmeler adıyla Prof. Dr. Mustafa Tahralı tarafından, adı geçen önceki eserlerindeki ilâhî ve manzûmelerle karşılaştırılarak farklılıklar dipnotlarında gösterilmek sûretiyle, İlâhiyât-ı Ken’ân’dakiler esas olmak üzere, bütün ilâhî ve manzûmeleri Lügatçe ilâvesiyle bir araya getirilmiş ve Cenan Eğitim, Kültür ve Sağlık Vakfı yayınları arasında Ocak 2013’te 247 sayfa olarak yayımlanmıştır.

Eserin notalı olan ikinci kısmı önce 1974 yılında Yusuf Ömürlü tarafından 191 sayfalık küçük boy bir kitap hâlinde yayımlanmıştır. 1988 yılında Yusuf Ömürlü ve Dinçer Dalkılıç tarafından yayımlanan ikinci baskısında ise Ken’an Rifâî’nin derlenebilen diğer manzûmeleri de bir araya getirilip eklenerek orta boy 214 sayfa olarak basılmıştır.

Bu baskının notaları Yusuf Ömürlü tarafından tekrar gözden geçirilerek bilgisayar nota yazısıyla yeniden yazdırılmış ve İlâhiyât-ı Ken’an: Notaları ile Bestelenmiş İlâhîler adıyla Cenan Eğitim, Kültür ve Sağlık Vakfı yayını olarak Eylül 2014 yılında 214 sayfa orta boy kitap olarak tekrar bastırılmıştır.

Ken’an Rifâî’nin bütün ilâhî ve manzûmeleri İlâhiyât-ı Ken’an: İlâhî ve Manzûmeler adlı eserde yayımlandığı için bu notalı yayında sâdece notalı eserlerin güftelerine yer verilmiş önceki baskısındaki diğer manzûmeler alınmamıştır. Bestelenmiş bu ve benzeri eserleri Elif Ömürlü Uyar (solist), Vasfi Emre Ömürlü (solist) ve Lâ Edrî Topluluğu tarafından seslendirilmiş ve Ken’an er-Rifâî’den İlâhiyât-ı Ken’an adı ile 4 CD hâlinde aynı vakıf tarafından yayımlanmıştır.

Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin I.cildinin şerhi olan bu eser, bizzat kaleme aldığı şerh ile dergâhta yapmış olduğu “Mesnevî takrirleri”nde tutulmuş notların bir araya getirilmesinden meydana gelmiştir. Başta Sâmiha Ayverdi olmak üzere Nezîhe Araz, Safiye Erol, Sofi Hûri gibi talebeleri ve Nihad Sâmi Banarlı, 1954-1964 yılları arasında birlikte çalışarak bu şerhi günümüz Türkçesine kazandırmışlardır. Eser, Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı tarafından ilk defa bu şekliyle basılmıştır. Mesnevî şerhleri arasında husûsî bir kıymeti olan bu eser, çağımızın dînî-tasavvufî nesir Türkçesine güzel bir örnektir.